Ortaya Karışık Bir Tarihi Hikâye; Philip Tedro, Hacı Ali ya da Hi Jolly

Philip Tedro (1828-1902) bir Osmanlı olmakla birlikte tam bir dünya vatandaşıdır. Rum ve Arap ebeveynlere sahip bu kişi, müslüman olunca adını Ali diye değiştirmiş ve hacca gidince de Hacı Ali diye anılmıştır. 1856 yılında ABD’ye gitmiş ve ABD ordusunun ilk ve tek deve yöneticisi olarak 30 yıl görev yapmıştır. Amerikalılar “Hacı Ali” diyemedikleri için ismini “Hi Jolly” diye telaffuz etmişlerdir. Bu ilginç kişiyi tanımak isterseniz buyurun ayrıntılara…

ABD 1846-1848 yılları arasında Meksika ile savaşır, savaşın bitiminde savaş bakanı Mr. Davis çöl coğrafyasında (Kuzey Meksika, Teksas, Arizona, New Mexico) askeri malzemelerin taşınmasında mevcut hayvan gücünün (at ve katır) yetersiz kaldığını, bu iş için en iyi hayvanın develer olduğunu rapor eder. Rapor değerlendirilir ve Osmanlı büyükelçisi aracılığı ile padişah Abdülmecid’e başvurulur. Abdülmecid ABD’nin talebini kabul eder ve yaklaşık 30 kadar deve (askeri yardım!) ABD’ye gönderilir. Develerin bakımı ayrı bir hüner gerektirdiği için Hacı Ali başkanlığında dört deve terbiyecisi de heyete eşlik eder.

Hacı Ali ve arkadaşları 10 Şubat 1856 tarihinde Texas Eyaleti’nin Indianola Limanına inerler ve develerle 30 yıl Texas’dan Los Angeles’a posta ve askeri malzeme taşırlar. Amerikan askerlerinin Hacı Ali demeye dilleri dönmez ve kendisini “Hi Jolly” diye çağırırlar. İsmi bundan sonra Hi Jolly olarak kalır. O zamanlar e-posta, telefon olmadığı için Los Angeles’ta yaşayanlar ailelerinden mektup, haber var mı diye Hi Jolly’nin yollarını gözlerler. Kısa zamanda Hacı Ali tanıyanların çok sevdiği bir kişi haline gelir. Gertridus Serna isimli bir bayanla evlenir, iki kızı olur ve macera dolu hayatı 12 Aralık 1902 Yılında Arizona’nın Quartzsite kasabasında son bulur.

Hacı Ali (Hi Jolly) ve kızlarının annesi Gertridus Serna. Fotoğrafta bile oryantaliz. Aslında Hacı Ali’nin ayakta olması, gelin hanımın oturması gerekmez mi?

 

Hacı Ali ABD’ye giderken yalnız değildir, yanında İlyas Bey ve George Yorgo isimli bir Yunanlı da vardır. Hacı Ali Amerika’da maceralarına devam ederken, İlyas Bey Meksikalı bir kızla evlenip Meksika’ya yerleşir ve bir oğlu olur. Oğlu Elias Plutarco Calles 1924-1928 yılları arasında Meksika devlet başkanı olur, 1928-1936 yılları arasında ülkeyi perde arkasından yönetir. Babasının Türk olmasından dolayı başkan Calles “El Turco” lakabıyla meşhur olur.

 

İlyas Beyin oğlu olduğu iddia edilen El Turco lakaplı Meksika devlet başkanı Elias Plutarco Calles. Meksika İşçi Partisinin başkanı olarak 1924-1928 yılları arasında ülkeyi yönetmiştir. Hemen her diktatör gibi daha sonra sürgün edilmiş ve ülkesine 1941 yılında dönmesine izin verilmiştir. 1945 yılında vefat etmiştir. 

Hacı Ali 1902 yılında vefat eder. Yerel yönetim Hi Jolly için üzerinde bir deve rölyefinin bulunduğu, bölgenin en büyük mezarını inşa eder. Arizona’da bir efsane olarak dilden dile dolaşan Hacı Ali için her yıl 6 Ocak’ta Quartzsite’da Hi Jolly Festivali yapılmakta, Amerika’nın en ünlü devecisi için deve yarışları düzenlenmektedir. Mezar plakasında; “Hi Jolly’nin son kampı. 1828’de Suriye’de doğdu. 10 Şubat 1856’da ABD’ye gelmiştir. Deveci, denkçi ve kılavuz olarak 30 yıldan fazla Birleşik Devletler Hükümeti’ne doğrulukla hizmet etmiştir. 12 Aralık 1902’de Quartzsite’de ölmüştür” ifadeleri yer almaktadır. Hacı Ali’nin türbesi, her yıl on binlerce kişi tarafından ziyaret edilmektedir.

Hacı Ali’nin Arizona’daki mezarı… Mezarlığın ismi de Hi Jolly mezarlığıdır. 

 

Hacı Ali vefatından sonra Amerika’da en meşhur Türk’tür. 1913 yılında RJ Reynolds firması yeni bir sigara için büyük bir kampanya başlatır. O dönemde Türk tütünü meşhurdur ve iddialı markalar vardır piyasada; bunlardan bir tanesi de Fatima isimli sigaradır. Firma bu güçlü rakibinin karşısına önce ne tür bir ürün olduğu belli olmayan bir kampanya ile çıkar. Slogan “Develer geliyor” olarak belirlenir.

 

RJ Reynolds firmasının kullandığı reklam afişleri. Ürünün ne olduğu henüz belli değildir.

Hi Jolly’den dolayı deve ile doğu ve özellikle Osmanlı özdeşleşmiştir. Bu kampanya başarıyla yönetilir ve 1913 yılında Camel sigarası piyasaya sürülür. Bu sigara kısa bir süre içerisinde Amerikan sigara pazarının yarısını eline geçirir. Firma Camel ile büyük bir başarı yakalar ve konuşlu olduğu Winston-Salem kasabası “Camel City” diye anılmaya başlar.

 

 

 

1900’lerin başında Amerika’da meşhur sigaralardan bir tanesinin ön yüzü… Bir oryantal kadın, hristiyanların bir simgesi (solda) ve meşhur hilal ile yıldızımız…

 

Hi Jolly yani Hacı Ali ile Camel sigarası arasında subliminal bir ilişki olduğu da iddia edilmiştir. O dönemde çok sevilen Hi Jolly’nin Camel sigarasının üstündeki devede bir resmi olduğu kabul edilir.

 

 

 

O zamanlar sigaranın zararları şimdiki kadar bilinmiyor. Bundan dolayı doktorlar bile sigara reklamlarında yer alabiliyormuş. 

Yunanlılar bu hikayeyi farklı şekilde anlatmakta ve Hi Jolly’nin hikayesini çarpıtarak onun bir Yunan olduğunu iddia etmektedirler. Bu helenik yaklaşım doğru olmamakla birlikte ne yazık ki internette onların bakış açısı daha öndedir. Siteleri tık almasın diye linkini buraya koymuyorum ama biz tarihimize adam gibi sahip çıkamazken adamlar kendilerine ait olmayan bir yaşam öyküsünden bile tarih çıkarıyorlar.

Yazıyı bitirdikten sonra Camel sigarası ile verilen subliminal Hi Jolly mesajına ait resmi koymayı unuttuğumu fark ettim. İddia edilen subliminal mesajdaki Hi Jolly’nin ya da sıradan bir erkeğin devenin ön tarafında olduğu iddia edilir, zira sigara erkek müşterilere yönelik bir ürün olarak piyasaya sürülmüştür. 

Amerikalılar ve özellikle güneybatılılar Hi Jolly’yi halen hatırlamakta ve her yıl 6 Ocakta kutlamaktadırlar. Bunun yanında Hacı Ali ile ilgili onlarca şarkı yapılmıştır. Bir tanesini dinlemek isterseniz buyurun…

Views All Time
Views All Time
325
Views Today
Views Today
1
Bu yazıyı paylaşmak ister misiniz?

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*