Saç Döngüsü

Saçın ortamına baktık biraz. Biraz da nasıl yaşıyor ona bakalım isterseniz. Saç, kaş, kirpik veya kıl yapısındaki tüm deri ekleri üç basamaklı bir döngü içerisindedir. Bu döngünün her evresi daha da alt kısımlara ayrılabilir ama buna şimdilik değinmeye gerek yok, zira kafamız karışabilir. Peki nedir bu evreler ya da fazlar? Anajen, katajen ve telojen faz…

İsimler biraz akılda tutması zor farkındayım. Ancak başka türlü izah etmek daha zor. Anajen faz saçın aktif büyüme fazıdır. Bu evrede işlem saç folikülünün kökünde meydana gelir. Kökte bulunan hücreler hızlıca bölünür. Bölünme ile saçın kendisi yani bizim gözümüzle gördüğümüz kısım uzar.

Kişiden kişiye değişmekle birlikte ortalama saç teli, 28 günde 1 cm uzar. Bu nedenle saçınız ile ilgili bir ürün kullandığınızda biraz sabırlı olmanız yararlı olacaktır. Bu evrenin süresi genetik altyapı, endokrin ve metabolik mekanizmalar, sigara, alkol, yaşam tarzı ve psikolojik durum gibi unsurlara bağlı olarak kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Kabaca ifade etmek gerekirse anajen faz 2-7 yıl arasında değişkenlik gösteren bir evredir. Beline kadar saçı olan kadınlarda bu fazın 7 yıla kadar uzadığı rahatlıkla görülebilir; çünkü saç yılda yaklaşık 12 cm, dolayısıyla 7 yılda, 7×12=84 cm uzar. Yani bir metre saçı olan bir kişinin ortalama saç ömrünün 8 yıl olduğu ifade edilebilir.

Kadınların çoğu saçının hızlı uzamadığından, cansızlığından şikayet eder. Bu dökülmeden farklı bir sorundur ve hekime bildirilmelidir. Bu evrenin(anajen – büyüme) sonunda saç organı katajen evreye geçer.

Saçın yaşam döngüsü temel olarak üç evreden oluşuyor; anajen (aktif büyüme fazı), katajen (durgunluk fazı), telojen (dökülme fazı)… Kendi içlerinde de evreleri var. Her saçın bir ömrü var ve bu ömrün sonunda ölmeye, dökülmeye mahkum… Ancak bunun fizyolojik sınırlarda olması gerekiyor. Dolayısı ile erişkin bir insanda günde 70-100 saç telinin dökülmesi normal kabul edilir. Ancak bazen saç hızla telojen faza girer ve dökülme inanılmaz rakamlara ulaşabilir. Mutlaka önlem alınmalıdır…

 

Katajen faz, anajen faza göre oldukça kısa bir zaman diliminde biter ve haftalarla ifade edilir. Bu faz saçın köküne tam olarak oturması ve hücre bölünmesinin sonlanması ile karakterizedir. Ayrıca bu evrede saçın kan dolaşımı ile olan bağlantısı da kesilir. Katajen fazdan hemen sonra ise telojen faza geçilir.

Telojen faz ise saç folikülünün dinlenme fazıdır. Bu faz yaklaşık olarak üç ay kadar sürer. Bu evrenin sonunda ise saç dökülür ve follikül tekrardan anajen faza girip yeni saç oluşturmaya başlar.

Saç dökülmesi sorununa bizim yaklaşımımız alışılagelmiş yöntemlerden biraz farklı; bizim için saçın varlığı, yokluğu, çok veya az dökülmüş olması ikinci planda kalıyor. Dermal Papilla İndüksiyonu yönteminde önemli olan dermiste “Dermal Papilla” ya da “Hair Papilla” hücrelerinin varlığı veya yokluğu. Var ise işimiz kolay, ancak yok ise saç ekiminden başka yapılacak bir şey yok. Bu hücrelerin varlığını muayene ile anlayabiliyoruz. Eğer kararsız kalır ya da yeterli veri elde edemez isek kişiden punch biopsi alıyor ve bu hücrelerin varlığını ortaya koymaya çalışıyoruz. 

 

Bu evrenin dikkat çekici bir özelliği var. Saçın telojen faza girmesi oldukça uzun süren bir işlem. Ama bu işlemi hızlandıran aşırı strese maruz bırakacak bir olay ile karşılaşması durumunda saç follikülü hızlıca telojen faza girer. Bedensel ve ruhsal travmalar, korku ve panik, tıbbi ifadesi ile uzun süreli sempatik aktivasyon saçı hızla telojen faza sokar.

Sonrası zaten malum telojen faza girdikten sonra saçın ömrü yaklaşık üç aydır. Bu duruma dermatolojide özel bir isim verilmiştir, Telojen effluvium. Yani saçın erken telojen faza girmesi. Bunun sonucunda hızla telojen faza giren foliküller bir süre sonra dökülmeye başlar ve ciddi manada fark edilir bir saç dökülmesi ile karşılaşılabilir. Bunun tanısını koymak için biraz Sherlock Holmes gibi olmak gerekebilir. Üç dört ay öncesinde majör bir stressör faktör (fiziksel, ruhsal) araştırması yapılmalı, kişiden iyi bir anamnez alınmalıdır.

Saçı anlamanın ve saç dökülmesi sorununu çözmenin bütün sırrı “Dermal Papilla” dediğimiz kök hücrelerde gizli… Kişide ister saç olsun, ister olmasın, eğer dermal papilla hücreleri varsa, yöntemimiz yani “Dermal Papilla İndüksiyonu” ile çok iyi işler başarıyoruz. 

 

Şimdi bu süreleri bir kez daha özetleyelim;

Anajen faz:  2-7 yıl (daha uzun ve daha kısa da olabilir)

Katajen faz: 2-3 hafta (oldukça kısa bir dönem)

Telojen faz: 3 ay (Hızlı dökülme dönemlerinde 3-4 ay öncesi incelenmeli)

 

Peki durum saçta böyle. Peki ya kaş ve kirpiklerimizde nasıl?

Onlarda ise tablomuz şu şekilde:

Anajen faz : 4-7 ay (saça göre oldukça kısa)

Katajen faz: 3-4 hafta(saça yakın)

Telojen faz: 9 ay (saça göre oldukça uzun)

 

Tabii bu konu daha çok su götürür ama yazı zaten oldukça uzadı kanaatindeyim o yüzden burada kesiyorum.  Sonuç olarak saç deyip kaş deyip kıl deyip geçmeyin. Daha öğrenecek çok şeyimiz var.

 

 

Paus R; Cotsarelis G (August 1999). “The biology of hair follicles”N. Engl. J. Med341 (7): 491–7.

Brannon, Maryland, Heather. “Anagen Phase”. The New York Times. Retrieved 2007-11-14.

Brannon, Maryland, Heather. “Categen Phase”. The New York Times. Retrieved 2007-11-14.

Brannon, Maryland, Heather. “Telogen Phase”. The New York Times. Retrieved 2007-11-14.

S. Stenn & R. Paus (1 January 2001). “Controls of Hair Follicle Cycling”. Physiological Reviews. 81(1): 449–494. 

S Malkud (1 September 2015). “Telogen Effluvium: A Review.”. J Clin Diagn Res. 9 (9). 

 

Katkılarından dolayı değerli meslektaşım Dr. R3D’ye minnettarım…

Views All Time
Views All Time
116
Views Today
Views Today
6
Bu yazıyı paylaşmak ister misiniz?

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*