Ultraviyole Işık ve Biz – 4

D vitamini konusuna bir önceki yazımızda giriş yapmıştık hatırlarsanız. Peki ne işe yarar bu D vitamini? Öncelikle kalsiyum metabolizmasını düzenler ve kalsiyum da bilindiği gibi kemiklerin yapısını oluşturan esas mineraldir. Kalsiyum bunun dışında sinir sistemi ve kasların normal çalışması için de kullanılır.

Yararlı etkiler – D Vitamini ve Sağlık

D vitamini ayrıca immünite (savunma sistemi) yani vücut savunmasında görev alır. Hücre bölünmesi-çoğalması da faaliyet gösterdiği bir başka alandır. İnsülin salınımında rol almak ve kan basıncına etki etmek de görevlerindendir. Bu etkilerinin bazılarını direk yapar (bizzat D vitamini molekülü faaliyet görür), bazılarını da indirekt olarak yani oluşturmuş  olduğu metabolitlerin fonksiyonu ile yapar. Bunlar D vitaminin normal fonksiyonları.

Peki hastalıklar ile nasıl bir etkileşimi var? Bunun için D vitamini yüksek olan bireyleri alıp incelemişler. Görülmüş ki bu bireylerde diyabet gelişme riski daha düşük, kalp hastalıkları için de aynı durum geçerli. İnme bu hastalarda az görülen bir diğer hastalık. Ayrıca yüksek D vitaminine sahip kişilerin kan basıncı-tansiyonun- daha düşük olduğu gözlemlenmiş. Bu düşüklük sebebiyle hipertansiyonun bu kişilerde daha nadir olduğu gözlemlenmiş.  Ayrıca unutmamak gerekir hipertansiyon sadece kendi başına bir hastalık değil. Neredeyse her yeri etkilediği için etkilediği organlarda da organa özel ayrı rahatsızlıklar ortaya çıkartmaktadır. Örneğin; göz, kalp, böbrek… Görüldüğü gibi tüm bunlara karşı insanoğlunu korumaya çalışıyor. Peki bu güzel koruyucu etkileri nasıl yapıyor? Bu sorunun cevabını net olarak biliyoruz dersek yalan söylemiş oluruz.  Bildiğimiz kadarı ile bu koruyucu etkilerini direkt olarak değil, indirekt olarak yaptığı.

Bu şekil çok şey anlatıyor ama sağ alttaki bilgi en çok ilgimi çeken yer oldu. “Yüksek D vitamini düzeyine sahip olanlar tüm kalp hastalıklarına karşı %43 azalmış riske sahiptir.”

Şimdi bu indirekt etkiye biraz bakalım. Nedir, ne değildir ve nasıl oluyor? Ultraviyole ışık cilde temas ettiğinde UV-A ve UV-B, nitrik oksit (NO) miktarını arttırır. Bilindiği gibi nitrik oksit vazodilatör (damarları genişletici) etkiye sahiptir. Bunun sonucunda kan basıncı düşer. Kan basıncının genel olarak düşmesi sonucu ise inme ve kalp hastalığı riskini azaltır. UV’nin zararlı etkilerinden birisi  de “melanoma dışı cilt kanseri” oluşumuna yatkınlık oluşturmasıdır. Bu konuya ileride detaylı şekilde değineceğiz ama burada hiç olmaz ise yararlı ve zararlı etkiler arasındaki kar-zarar oranından bahsetmek istiyorum. Yapılan çalışmalar göstermiş ki kalp hastalığı, inme gibi hastalıklardan ölme ihtimaliniz melanom dışı cilt kanserinden ölme ihtimalinizden oldukça yüksek. Yani cilt kanseri olacağım diye güneşten kaçarken kalp hastalığı veya inmeden ölmekte insanlar ne yazık ki. Tabi şuna da değinmem gerekiyor; kardiyovasküler hastalıklar ve inme gibi hastalıklar sadece D vitamini ve ultraviyole ile tam olarak açıklanamaz. Bu hastalıkların oldukça karışık mekanizmaları var. Burada tek söylemek istediğimiz ultraviyole ve D vitamini de bu hastalıklara etki eden faktörlerden bir tanesi olduğudur.

Neden D vitaminine ihtiyacımız var? Yaşamın farklı evrelerindeki faydalarını gösteren güzel bir şekil. Neler yazdığından ziyade her evrede fonksiyon gördüğünü kavramamız için görmektesiniz bu şekli.

Bilindiği gibi nörodejeneratif hastalığı olanların, mental retarde (zeka geriliği) ve yaşlıların evden dışarı çıkmaları oldukça zor olmaktadır. Bu kişiler ne yazık ki evlerine hapis bir şekilde yaşamaktadır. Bunun sonucunda ise yeterli güneş ışığı alamamakta ve D vitamini eksikliği ortaya çıkmaktadır. Bu kişiler ile toplumdaki sağlıklı bireyleri kıyasladıklarında, bu kişilerde otoimmün hastalıklar, kardiyovasküler hastalıklar, çeşitli kanser tipleri, demans (bunama), tip 1 ve tip 2 diyabet ve solunum yolu enfeksiyonu görülme sıklığı artmış olarak bulunmuş.

Buraya kadar bahsettiklerimiz hep erişkinlerdi. Çocuklarda ise D vitamini eksikliği ise daha ciddi sorunlara neden olmaktadır. Bu yaş grubunda  en önemli metabolik olay büyüme ve gelişmedir. Yeterli UV ve D vitamini temin edilememesi durumunda büyüme ve gelişme geriliği ortaya çıkar.  D vitamini eksikliğine bağlı olarak ortaya iskelet bozuklukları ortaya çıkabilmektedir.

D vitamini eksikliğine bağlı ortaya çıkan raşitizm rahatsızlığı. Ülkemizde de Sağlık Bakanlığı’nın politikaları gereği doğumdan sonra 15. günde ağızdan D vitamini başlanıyor. O kadar önemli yani.

Peki anladık D vitamini önemli. Ama şimdi evden çıkıp dışarıda güneşlenmek zor iş. Bunun yerine evden çıkmadan pencerenin önünde güneşlensek olmaz mı? Maalesef ki olmuyor. Bizim D vitamini için tercih ettiğimiz asıl ultraviyole kaynağı UV-B’dir. UV-B de normal pencere camlarında geçemiyor ne yazık ki. Ama iyi güneşleniyorsa balkonunuzu kullanabilirsiniz.

Yaşamın her evresinde mutlaka D vitaminine ihtiyacımız var.  Şekilde de dediği gibi  “gametten mezara kadar”. Gamet neslin devamlılığını sağlayan üreme hücrelerine denir. Yani D vitamini ihtiyacımız daha insan döllenmeden başlıyor.

Artık ultraviyole ve D vitamini faslını kapatmamız gerekiyor. Bir sonraki yazımız da ise ultraviyole ışık ve diğer sağlıkla ilgili durumlara bakacağız. Görüşmek dileğiyle.

Kaynakça

https://www.ncbi.nlm.nih.gov

https://www.ncbi.nlm.nih.gov

https://www.ncbi.nlm.nih.gov

http://www.springer.com

https://www.ncbi.nlm.nih.gov

Views All Time
Views All Time
88
Views Today
Views Today
2
Bu yazıyı paylaşmak ister misiniz?

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*